|
NÝLEGA kom út hjá Éditions du Scribe í Quebec
í Kanada bókin "Embracing the Earth's Wild Resources - A Global
Conservation Vision" eftir Eugène Lapointe. Bókin er kilja, 167 bls.
Hún hefur einnig verið gefin út á frönsku og spænsku og er væntanleg
á japönsku. Bókin hefur að geyma skoðanir og greiningu höfundar á
nýtingu og vernd lifandi auðlinda í heiminum og yfirlit yfir
alþjóðasamninga, alþjóðastofnanir og frjáls félagasamtök sem sinna
þessum málum. Margháttaðar upplýsingar um sjávarspendýr er einnig
að finna í bókinni.
Höfundurinn Eugène Lapointe er Kanadamaður, fæddur og uppalinn í
sveitahéraði í Quebec. Hann segir í formálsorðum: "Sjö ára
gamall var ég farinn að veiða fisk, fugl og héra til að afla
fjölskyldunni matar en við bjuggum 50 kílómetra frá siðmenningunni.
Þarna lærði ég að til þess að lifa af verður maður að fara
sparlega með gjafir móður náttúru. Við höfðum ekkert rafmagn, engar
búðir, engan skóla. Við vorum náttúrunni háð um kjöt, fisk og
eldivið. Við áttum henni líf að launa."
Bókin er helguð sjálfbærri nýtingu lifandi auðlinda náttúrunnar,
ekki síst sjávarspendýra, en fiskistofnar og aðrar dýrategundir svo
sem fílar, sæskjaldbökur og hákarlar koma einnig við sögu.
Fáir eru betur til þess fallnir að fjalla um þessi mál en Eugène
Lapointe. Hann hefur verið ötull baráttumaður fyrir sjálfbærri
nýtingu í meira en tvo áratugi. Hann var yfirmaður skrifstofu
CITES-samningsins um bann gegn viðskiptum með afurðir dýra í
útrýmingarhættu, frá 1982 til 1990. Háttsettir bandarískir
embættismenn og 28 samtök sem kenna sig við umhverfisvernd höfðu
forgöngu um að hrekja hann úr starfi í nóvember 1990 með upplognum
ásökunum um spillingu. Honum var lýst sem ótíndum glæpamanni,
"spilltasta embættismanni Sameinuðu þjóðanna" sem bæri
ábyrgð á dauða allra fíla í Afríku. Meginástæðan fyrir
aðförinni var sú að hann studdi sjálfbæra nýtingu
náttúruauðlinda. Eugène Lapointe leitaði réttar síns og í mars 1993
skilaði nefnd dómara á vegum Sameinuðu þjóðanna einróma
niðurstöðu: Hann hafði í engu gerst brotlegur í starfi. Hins vegar
hafði verið brotið alvarlega á honum með því að víkja honum úr
starfi að tilefnislausu. Voru honum dæmdar miskabætur og mannorð hans
hreinsað. Eugène Lapointe kaus að hverfa ekki aftur til starfa hjá
CITES heldur gekkst hann fyrir stofnun IWMC - World Conservation
Trust(www.iwmc.org) en það er stofnun sem beitir sér fyrir sjálfbærri
nýtingu lifandi auðlinda náttúrunnar og hefur mjög látið til sín
taka á alþjóðavettvangi undanfarin ár. Frá þessu segir nánar í 7.
kafla bókarinnar.
Í bókinni flytur hann mál sitt af sannfæringarkrafti þess sem
gjörþekkir efnið og freistar þess að gefa heildarsýn yfir stöðu
þessara mála í veröldinni í dag.
Gagnrýni hans á öfgasamtök, sem kenna sig við náttúrvernd og
beita ósannindum og hálfsannleik til að hafa fé af fólki, er
sannfærandi, beinskeytt og vel rökstudd. Hann flettir ofan af hræsni og
tvískinnungi sem einkennir málflutning margra þessara samtaka. Í
bókinni er gefin glögg mynd af því hvernig andstæðingum sjálfbærrar
nýtingar lifandi auðlinda hefur tekist að snúa tveimur
alþjóðasamningum um vernd og nýtingu dýrastofna upp í andhverfu
sína. Þetta eru samningurinn um stjórn og þróun hvalveiða sem starf
Alþjóðahvalveiðiráðsins byggist á og CITES-samningurinn.
Lærdómsrík lesning.
Ekki er síður fróðlegt að lesa skrif hans um hugsjónaárekstrana
milli þeirra sem lifa í nánu sambandi við náttúruna og nýta hana
sér til lífsviðurværis og borgarbúa vestrænna samfélaga sem sumir
hverjir telja það villimennsku og jafnvel jaðra við mannát að neyta
kjöts af sjávarspendýrum, - hvölum og selum. Margir íbúar Vesturlanda
lifa svo langt frá náttúrunni og eru svo veruleikafirrtir að það
hvarflar varla að þeim að það þurfi að deyða dýr til þess að
þeir geti lagt sér kjöt til munns.
Margir muna þegar Grænfriðungar eyðilögðu markað Grænlendinga
fyrir selskinn og kipptu stoðunum undan atvinnu og lífsviðurværi
fjölmargra byggðarlaga í Grænlandi þar sem lífið var selveiðar.
Máttu svo ferðast um landið síðar og biðja Grænlendinga afsökunar.
Þeir vissu ekki hvað þeir voru að gera. Það var of seint í rassinn
gripið.
Íbúar stórborganna í velmegunarsamfélögum Vesturlanda hafa engan
rétt til þess að leggja öðrum lífsreglurnar í umgengni við lifandi
auðlindir náttúrunnar og þröngva malbikuðum skoðunum sínum upp á
þá sem lifa í sátt við náttúruna.
Fyrir þjóð eins og Íslendinga sem á allt sitt undir sjálfbærri
nýtingu lífríkisins í hafinu umhverfis Ísland er þessi bók ekki bara
fróðleg lesning, heldur greiðir hún leið nýjum skilningi á því sem
er að gerast í þessum efnum í veröldinni. Þar á sér stað þróun
sem við þurfum að gefa gaum og bregðast við. Þessi bók ætti að
vera skyldulesning hjá stjórnmálamönnum og fjölmiðlamönnum.
Höfundurinn spyr til dæmis: Hvernig stendur á því að á fundum
CITES-samningsins eru tugir fulltrúa frá alls kyns samtökum sem kenna
sig við umhverfisvernd en eru í rauninni að berjast gegn sjálfbærri
nýtingu, - vilja stöðva alla nýtingu og telja það af hinu góða, en
á fundunum sést yfirleitt ekki einn einasti fulltrúi samtaka sem styðja
sjálfbæra nýtingu. Þar er enginn frá samtökum fiskimanna og
fiskvinnslu eða frá frumbyggjum. Þessu hafa fleiri velt fyrir sér sem
hafa sótt þessa fundi og orðið vitni að vinnubrögðum svokallaðra
náttúruverndarsinna þar.
Bókin geymir greinargott yfirlit yfir það alþjóðastarf sem nú fer
fram á þessu sviði svo og skrá yfir helstu frjáls félagasamtök sem
segjast starfa að náttúruvernd. Þeim skiptir höfundur í þrjá
flokka: a) Hin margræðu (stundum jákvæð, stundum neikvæð). Í þann
flokk setur hann World Wildlife Fund, sem með fjárframlögum hefur stutt
hvalaskoðun á Íslandi. b) Öfgasamtök (einkum samtök sem kenna sig
við réttindi dýranna). Þar í flokki eru m.a. Greenpeace og Animal
Welfare Institute. c) Umhverfis-hryðjuverkasamtök (Eco-terrorists). Í
þeim hópi eru PETA-samtökin (People for Ethical Treatment of Animals),
sem staðið hafa að margháttuðum skemmdarverkum og Sea
Shepherd-samtökin, sem framið hafa ódæðisverk á Íslandi.
Samtals hafa þessi samtök úr að spila tugum ef ekki hundruðum
milljóna dollara á ári.
Það er galli á bókinni, að í henni er ekki atriðisorðaskrá eða
nafnaskrá. Þannig mundi hún nýtast enn betur sem uppflettirit. Úr
þeim ágalla verður vonandi bætt í næstu útgáfu.
Jafnvel þeir sem telja sig þekkja sæmilega vel til þessara mála
verða margs vísari við lestur þessarar bókar. Hún vekur okkur til
umhugsunar um mál sem skipta sköpum fyrir okkur Íslendinga.  |